BLOG DA BIBLIOTECA
IES do Porto do Son

Van alá xa varias sesións do club de lectura. Rut e eu ímolo disfrutando e parece que as mozas e mozos tamén. Comezamos con Blankets, logo veu El arte de volar  e a película El nombre de la rosa. O Nadal deunos algo de tempo para facer a nosa «viaxe» a Finlandia da man de Paasilinna.

Rimos. Fixémolo xa dende o comezo aprendendo a dicir «ola» e «adeus» en finés:

E rimos de novo:

Un ladrón fuxido da xustiza, un militar «fuxido» da vida do exército e unha vella fuxida dos servizos sociais que a queren levar a un asilo leváronnos a un espazo onde o especional, mesmo o surrealista, se traduce en normal. O humor desconcertante que caracteriza o autor, que acada o seu clímax na segunda parte da novela, vainos levando de sorriso en sorriso, mesmo ata a gargallada compartida, deixando como pouso a crítica sobre unha realidade que, con máis frecuencia do desexado, identificamos cercana. No camiño imos coñecendo a cultura finlandesa, sabendo dos seus ritmos ancorados aos ciclos da natureza, envoltos nesa luz boreal de variacións e intensidades tan alleas a nós.

Na xuntanza salientamos a valía da tradución de Tomás González Ahola, que, en comparación coa castelá, gaña en matices e multiplica os significados. Un dos elementos onde este labor está máis logrado é no uso do galego dialectal (con gheada e seseo) que caracteriza a certos personaxes:

“Vaia, oh! Pero se che é Óeva. E logho viñeches de vacasións dende Suesia?”

A reflexión sobre este enriquecemento que comporta a tradución que publica Rinoceronte, levounos a tratar o tema das linguas en Finlandia. Foinos ilustrativo un artigo de Ferrín onde salienta como este país, cunha lingua reducida a condición oral durante os tres séculos de dominación sueca e rusa, revitalizou o finés ou finlandés. Este idioma da familia finoúngria que, como o vasco, se caracteriza pola súa singularidade -pois só comparte parentesco co estonio-, foi normalizado e transformado na marca de identidade e cultura dun país que conta cun 100% de alfabetización e acadou o maior nivel de utilización das bibliotecas públicas por persoa. É  innevitable non facer comparacións e devecer por semellarnos, algún día, a ese afastado veciño desta Unión Europea que parece estar derrubándose ao tempo que arrastra os pequenos-grandes avances sociais – entre eles, os lingüísticos- acadados ata agora.

Rimos e viaxamos. Percorremos a terra dos mil lagos cos vídeos do Cervantino 2011, unha serie de catro partes, sendo o último o que nos leva a Laponia, ao territorio saami, onde se desenvolve a novela:

Imaxinades rematar a sesión do club de lectura nun moki -dinos a nosa compañeira Ánxela que así se chaman as cabanas finlandesas- cunha boa sauna e un baño nas frescas augas dun lago?!

Esta semana a biblioteca volveu ser unha fiestra aberta ao mundo. Sabedes do noso interese en achegarvos ao  país irmán, Portugal, e á súa lingua (visita á biblioteca de Viana do Castelo, lecturas recomendadas…).  Puxémonos en contacto coa Associaçom Galega da Língua  (AGAL) e,  xunto con Normalización, organizamos un obradoiro de portugués para dous grupos de 4º de ESO. Da man de Carme Saborido, soubemos un pouco máis da cultura, da lingua, falamos, cantamos… Ficamos tan satisfeitos que estamos valorando a posibilidade de ofertalo a outros grupos.

A

Así viron os alumnos e alumnas de 4º D e a súa profesora, María Buño, o obradoiro:

«Dúas horas entretidas, nas que repasamos xeografía a través dos lugares da lusofonía.

Carme, a conferenciante, recordounos que o portugués, como lingua oficial do Brasil, está dentro do BRIC (Brasil, Rusia, India e China), é dicir, dun dos países que nun futuro próximo será primeirísima potencia. Aprendemos que o portugués é a lingua oficial en oito países de distintos continentes (Portugal, Brasil, Cabo Verde, Guinea, Angola, Mozambique, Timor Oriental e San Tomé-Príncipe). Tamén descubrimos lugares curiosos de fala portuguesa, como Macao (na China) e Goa (na India). Despois practicamos fonética. Comprobamos que do galego ao portugués hai un pasiño con pequenas diferenzas (irmâo/ irmán); que en galego podemos comunicarnos co portugués porque son irmáns xemelgos. Pero, ollo!, que tamén vimos que hai falsos amigos, esas palabras que parecen ser o que non son».

E falando deses falsos amigos… aquí vos deixo esta «cançao espantosa» de Adriana Calcanhoto coa que puxemos en prática o noso portugués:

Eis algúns dos recursos en rede que nos recomendaron e que vos poden interesar para achegarvos á lusofonía:

Mellor dicionario on-line en protugués: http://www.priberam.pt/dlpo/

Mellor dicionario galego en portugués: http://www.estraviz.org/

Para traducir textos de galego ou castelán ao portugués: http://www.opentrad.com/

Para practicar.: http://www.flip.pt/ , http://cvc.instituto-camoes.pt/aprender-portugues.html

http://cvc.instituto-camoes.pt/ensinar/fichas-praticas.html

http://cvc.instituto-camoes.pt/ensinar/programa-de-cultura-portuguesa.html

http://cvc.instituto-camoes.pt/aprender-portugues.html

Livros e vídeos en portugués de descarga libre: http://www.dominiopublico.gov.br/pesquisa/PesquisaObraForm.jsp

Principal xornal on-line portugués: http://www.publico.pt/

Interesante blog de Carme Saborido: «lusopatía».

Dicíanos Carme que «quen sabe máis galego sabe máis portugués». Nisto andamos  e nese vieiro foi o obradoiro desenvolvido por Reverso »O falar non ten cancelas», que esta semana fixo reflexionar ao noso alumnado de 3º de ESO sobre os prexuízos que envolven a realidade da nosa lingua, mesmo nun entorno galego-falante no que nos desenvolvemos.

A nosa compañeira e colaboradora do departamento de castelán, Begoña Louzao, achéganos esta entrada sobre unha das activiidades da súa programación:

¡Ah! ¿No es cierto, ángel de amor,
que en esta apartada orilla
más pura la luna brilla
y se respira mejor?

O mércores 11 de xaneiro un grupo de alumnos deste centro (ós que felicitamos os profesores acompañantes polo seu bo comportamento) acudiron a Santiago de Compostela  para presenciar unha representación teatral.

 O grupo catalán Eina D’escola levaba a escena a obra de José de Zorilla, Don Juan Tenorio, na cal se retrata o mito do Don  Juan, ese prototipo amoroso masculino que sen ningún escrúpulo, narra e  mófase das súas conquistas amorosas, presumindo dos seus logros amatorios:

Por dondequiera que fui

la razón atropellé,

la virtud escarnecí,

a la justicia burlé,

y a las mujeres vendí.

Yo a las cabañas bajé,

yo a los palacios subí,

yo los claustros escalé,

y en todas partes dejé

memoria amarga de mí.

Ni reconocí sagrado,

ni hubo ocasión ni lugar

por mi audacia respetado;

ni en distinguir me he parado

al clérigo del seglar.

A quien quise provoqué,

con quien quiso me batí,

y nunca consideré

que pudo matarme a mí

aquel a quien yo maté.

O protagonista xoga cos sentimentos das mozas que (incomprensiblemente dende unha perspectiva actual) caen prendadas ós seus pés, gracias ás súas artes e tretas de seducción, e que logo son abandoadas.

Se ben este persoaxe ten unha longa tradición  tanto nas letras españolas como nas extranxeiras: No hay plazo que no se cumpla ni deuda que no se pague (Antonio de Zamora), El burlador de Sevilla (Tirso de Molina), El estudiante de Salamanca  (José de Espronceda); Dom Juan ou le festin de Pierre (Molière), Don Juan (Lord Bayron) foi a obra de José de Zorrilla a que aportou a gran novidade da salvación do crápula Don Juan:  o amor da novicia dona Inés consegue salvar a alma do protagonista. Don Juan Tenorio cae na súa propia trampa, aposta con Don Luis conseguir roubarlle o amor dunha novicia ó propio Deus, acto que leva a cabo. Pero non contaba Don Juan con caer nos lazos do amor, dese amor do que el tantas veces se burlou:

DON JUAN:

¿Alma mía! Esa palabra

cambia de modo mi ser,

que alcanzo que puede hacer

hasta que el Edén se me abra.

No es, doña Inés, Satanás

quien pone este amor en mí;

es Dios, que quiere por ti

ganarme para Él quizás.

No, el amor que hoy se atesora

en mi corazón mortal

no es un amor terrenal

como el que sentí hasta ahora;

no es esa chispa fugaz

que cualquier ráfaga apaga;

es incendio que se traga

cuanto ve, inmenso, voraz.

Desecha, pues, tu inquietud,

bellísima doña Inés,

porque me siento a tus pies

capaz aún de la virtud.

Sí, iré mi orgullo a postrar

ante el buen Comendador,

y o habrá de darme tu amor,

o me tendrá que matar

 O vindeiro venres, día 13 de xaneiro, ás 20:00 h a Casa da Cultura «Avilés de Taramancos» de Noia acollerá a charla impartida por César Cunqueiro González-Seco: «Consmovisión, proxecto e obra de Álvaro Cunqueiro». Estará moderada polo profesor Xavier Castro Rodríguez e insírese nos actos que conmemoran o aniversario do centenario do nacemento do escritor Álvaro Cunqueiro, que tivo lugar o 22 de decembro.

Non pensaba publicar nada nestas datas, pero hoxe recibín como agasallo para o ano novo un correo dun mozo portugués comprometido coa vida que preciso compartir con vós. Como vedes, son tres vídeos de animación sobre a obra O home que plantaba árbores de Jean Giono.  Manteño os subtítulos en portugués e saliento este fragmento da obra:

«Entendi que homens podían ser tan eficaces quanto Deus en domínios que  não fossen a destruição».

E do mozo, Pedro Jorge Pereira, recollo estas palabras:

«Uma animação profundamente bela e tocante … ao mesmo tempo profundamente inspiradora … face à quase patológica impotência que sentimos diante da magnitude dos acontecimentos que moldam arealidade do nosso planeta parece que, de facto, a importância da nossa acção é como que irrisória … mas a diferença que um só ser pode fazer para mudar o mundo, quanto mais não seja esse macro-mundo à sua volta, é simplesmente incalculável …»

Adicade un pouquiño do voso tempo a disfrutalo.  E, se sodes mestres, a difundilo.

Onte presentamos a Guía de Nadal e celebramos a Festa da Lectura. Os nenos e nenas de infantil e primeiro ciclo de primaria dos colexios participantes na selección das lecturas encheron o salón de actos do concello.  Dona Asunción Torres,  concelleira de cultura e educación, salientou os beneficios da lectura e puxo en valor o traballo realizado polos centros educativos neste ámbito.

Da man de Ánxel e Rocío, e da mirada de Katsuma detrás da cámara, comezamos a FESTA. Grazas á Editorial Xerais pasamos un rato ben divertido co contacontos Iago López e disfrutamos cos bailes e as cancións dos alumnos e alumnas de Nebra e Campanario. Na entrada do salón puidemos ver unha exposición con todos os libros que recomendamos.

Aquí podedes ver as fotos:

O luns 19, na Casa da Cultura de Porto do Son, presentamos a GUÍA DE NADAL 2011-2012 e celebramos a FESTA DA LECTURA! Este curso, quixemos dar un paso máis neste proxecto colaborativo entre a Biblioteca Municipal «Xerardo Díaz Fernández», as EEI de Caamaño e Carballosa, os CEIP de Campañario, Portosín e Queiruga e o IES de Porto do Son. Máis alá da nosa proposta de lecturas para o Nadal, pretendíamos aproximar a lectura e festexala.

Detrás está apoio económico do concello e o esforzo das persoas que levamos a cabo a actividade: do bibliotecario municipal, dos profesores e profesoras dos centros e de Alfonso Pérez – do departamento de plástica do IES  de Porto do Son-. Mais, nesta ocasión, súmanse a nós todos os alumnos e alumnas que participarán na presentación da guía e  a Editorial Xerais, que nos permitirá disfrutar dos contos contados por Iago López.

O equipo da biblioteca do Instituto agradece a todos este traballo compartido. Sabemos da necesidade da presenza da lectura na sociedade como fonte de pracer e de información: a lectura nos centros, a lectura nas casas, a lectura nos espazos públicos e privados. Este era e é o principal obxectivo. Pero, máis alá deste fin inicial, tiramos do fío para crear redes afectivas de cara a novos proxectos pedagóxicos que permitan involucrar a toda a comunidade educativa. Imos sementando esperando que a colleita sexa boa.

Eis a nosa selección:

Lecturas de Luxe

«De Luxe» os perfumes, os xoguetes, os bombóns… Por que non, as lecturas?

Dentro das lecturas que no centro estamos a facer sobre o tema do MAR, o alumnado de 1º de ESO leu na materia de Lingua Galega a obra Chamádeme Simbad de Francisco Castro. Grazas á editorial Galaxia que publica a obra, o mércores 30 de novembro tivemos a oportunidade de disfrutar dunha interesante charla co autor. Esta novela xuvenil adéntrase no tema do Alzhéimer.  As aventuras dos mares non sempre son mariñas e poden non ir máis alá do noso sofá… ou si. Paulo, un rapaz de once anos, virará en Simbad da man do seu avó Paulo, o Capitán dos Sete Mares. Francisco Castro lévanos polas augas da tenrura, nun barco que carga nas súas adegas bocois de humor, cariño, reflexións e soños, imprescindibles provisións na singradura do cotiá que enmarcan para nós as ilustracións de Manel Cráneo.

O autor presentouse como un home que «pinta libros e recorta revistas» e que se marabilla ante o acto de comundicación cos lectores. Os rapaces e rapazas de 1º de ESO tiraron da liña e, como bos mariñeiros das palabras,  comezaron un áxil e interesante diálogo co escritor. Como profe, foi un pracer ver a esta nova fornada fiar unha pregunta con outra e compartir con el a súa visión da novela -sen dúbida, hai detrás un bo traballo de Dores e María Xesús, as profesoras que lles dan clase-. E para rematar «a pesca», Antía Piñeiro e Rebeca Corrales, sen dúbida con futuro no oficio da procura da noticia, endeireitaron a proa dunha entrevista que estamos a espera de ver en canto David poida montar as imaxes que Iris Ferreiro recolleu para nós. Mentres, da man de Teresa, as imaxes:

Levamos un tempo parados por problemas técnicos. Irémonos poñendo ao día.

Comezamos coas actividades promagramadas polos departamentos de Educación Física e Orientación, cos que sempre é un pracer colaborar, de cara á conmemoración do Día da Discapacidade.  Estas desenvolvéronse durante a semana do 28 ao 2 de decembro. Nelas xogou un papel destacado o alumnado do ciclo formativo que elaborou presentacións para sensibilizar á comunidade educativa que foron expostas nos recreos e dirixiu sesións de goalball -deporte de discapacidade visual- para 1º, 2º, 3º e 4º de ESO.

Mediante unha exposición de traballos, achegáronnos a persoas discapacitadas recoñecidas socialmente no seu labor en distintos ámbitos: Gabriela Bimmer, Stevie Wonder, Ray Charles Robinson, Xavi Torres, Enhamed Enhamed, Oscar Pistoris, Alfonso García Ventoso, David Casinos, Bethay Meilani Hamilton, Alex Vidal, Purificación Santamaría Bravo, Stephen Hawkig, Hellen Keller ou Langui. O tema foi investigado tamén polo alumnado de 3º de ESO.

Desta exposición hai moito que aprender, pero eu tomei nota destas palabras de Oscar Pistoris:

«Un perdedor non é quen chega o último senón aquel que senta e mira e nunca tentou correr».

1º e 2º de ESO recibiron unha charla a cargo da asociación AMICOS e  para 4º de ESO falou o presidente de ADECO.

O profesorado do ciclo escolleu este vídeo  realizado por Anael, Gonzalo e Andrés, alumnos do ciclo, onde nos invitan a reflexionar sobre tema:

Esta película chegoume pouco antes dunha viaxe a Dublín. Mercámola para o centro por recomendación de David Pérez e resultou unha magnífica adquisición que puiden valorar na súa xusta medida despois de ter visto o Libro de Kells na Biblioteca da Trinity College. Esta coprodución irlandesa, francesa e belga, foi colleitando éxitos dende a súa estrea no 2009: gañadora no Festival Internacional de Cine de Animación de Edimburgo e do Festival de Animación de ANNECY, seleccionada para a Sección Oficial na Berlinale e no Festival Internacional de Cine Infantil de Nova York. Foi ademais nominada aos Premios Óscar para a Mellor Película de animación no 2010, sendo UP a película galardoada, sen dúbida máis comercial.

Pois ben, O segredo do Libro de Kells é unha obra de arte sobre unha obra de arte pois o Libro de Kells é un dos máis fermosos manuscritos medievais que se conservan e esta película é unha das mellores formas de achegarvos a el.

A historia contada ten lugar no mosteiro de Kells, ao norte de Dublin, a finais do século VIII e comezos do IX, na época das invasións viquingas, nun tempo en que Irlanda contaba con pouco máis de medio millón de habitantes que vivían en fortificacións ao longo da costa e nas vías fluviais. A igrexa irlandesa estaba ordenada monasticamente e dentro deles, os escribas e ilustradores tiñan unha situación privilexiada. O libro de Kells recolle, en latín, os catro evanxeos. Probablemente foi creado polos monxes da illa de Iona -unha das illas Hébridas, preto da costa de Escocia- nos primeiros tempos do século IX. Este, posiblemente aínda non rematado, foi levado a Kells cando os viquingos saquearon a illa, téndose perdido a súa cobertura de ouro e pedras preciosas. Arredor de 1653 enviouse a Dublín por razóns de seguridade sendo depositado na Trinity College por mediación do bispo de Meath.

É certo que hai outros manuscritos medievais sobre os evanxeos ou de temática relixiosa pero, para nós, os galegos, este posúe un atractivo especial, actuando como un imán. Non nos é difícil atopármonos na mestura de paganismo celta e relixiosidade cristiá. Fascina sentila viva no noso imaxinario.

A película é efectivamente unha fermosura. Cunha altísima calidade, Tom Moore e Nora Towoney, entrégannos o agasallo do libro que estaba «destinado a iluminar» unha época de escuridade, a ser bardo da luz. Fálannos de tempos antigos en que os homes aprendían do que lles rodeaba, en que o cristianismo se collía da man cunha natureza sabia. A través da mirada de Brendan, un xove monxe que vive no mosteiro, imos descubrindo o labor dos amanuenses que seguen o exemplo do gran Columba. Un labor que ha de proporcionar a luz e o coñecemento. Como eses ilustradores, a película ilumina na necesidade do saber, no respecto á natureza. Brendan busca ir máis alá das murallas que o confinan; o imaxinario non o asusta. A súa forza e entusiasmo lévanos do mundo das tebras á fantasía, unha fantasía chea de espirais, liñas que se envolven,  letras capitulares, formas humanas e animais metamorfoseadas en virtuosismos onde as imaxes do Libro de Kells toman vida. A mitoloxía celta e a iconografía cristiá recréase en obras de arte que envolven a Brendan nos soños de Aisling, o espírito do bosque, e do vello monxe Aidan; soños poboados de verde e luz en loita co agresivo vermello dos viquingos e a escuridade do monstro Crom Cruach. Soños anelados na música tamén luminosa-do francés Bruno Calais interpretada por Kila- que envolve o estatismo das figuras planas e abstractas e o movemento das múltiples recreacións, na que salienta, como non, o son dos instrumentos irlandeses tradicionais.

No camiño de trocar en luz a escuridade, mesmo máis alá dos nosos propios muros, acompáñanos o gato Pángur Bán, protagonista dun poema escrito por un monxe irlandés no século IX. A versión que recollo en castelán procede do catálogo da exposición da Trinity College. Unha boa corredoira para cazar… palabras:

Pángur Bán

«Solemos yo y Pángur Bán, mi gato,
en lo mismo los dos pasar el rato;
cazar ratones es su diversión,
cazar más bien palabras mi pasión.

Es preferible a todo aplauso humano
sentarse con papel y pluma en mano;
y Pángur no me mira con rencor,
siendo él también sencillo cazador.

Frecuentemente, un ratoncillo errante
cruza el camino de mi gato andante;
alguna idea más, frecuentemente,
coge en sus redes mi afilada mente.

Vigila el muro con sus ojos vivos,
redondos, maliciosos, agresivos;
escudriñando el muro del saber,
mi poca comprensión busco extender.

Día tras día, a Págur su ejercicio
lo ha hecho ya perfecto en el oficio;
yo noche y día alcanzo más verdad,
trocando en clara luz la oscuridad.»

Didacticamente a película non ten desperdicio: literatura e historia medieval, plástica, mitoloxía celta, o respecto pola natureza… Estas son algunhas referencias que vos poden interesar:

Vídeo procional da Biblioteca da Trinnity College sobre o Libro de Kells e información xeral sobre o mesmo.

Como se facían os códices medievais -do blog Caderno de Lingua, do noso compañeiro Román-.

Crítica de cine con boa información sobre o proceso de creación dos códices en xeral.

Completa páxina en francés con información sobre o libro de Kells e a historia medieval irlandesa -contexto histórico, personaxes claves e léxico-.